تحصیل در مجارستان – خاستگاه و ریشه زبان مجاری

خاستگاه و ریشه زبان مجاری

ریشه و خاستگاه زبان مجاری

زبان‌های فین‌واوگری

نام زیرگروهی از زبان‌های اورالی است. بسیاری از زبان‌شناسان
زبان‌هایی چون مجاری، فنلاندی، استونیایی و شماری دیگر را در این دسته جای‌می‌دهند.
برخلاف بیشتر زبان‌هایی که در اروپا گویشورانی دارد، این زبان‌ها پیوندی با
زبان‌های هند و اروپایی ندارند.

زبان‌های سمویدی هم زیرگروهی از زبان‌های اورالی‌است. پاره‌ای از
زبانشناسان اورالی و فین واوگری را برابر هم می‌دانند. دسته کوچکی از زبان‌های
فین‌واوگری با خطر نابودی رودررویند.

فین‌واوگری‌ها به مردمانی گفته می‌شود که به یکی از زبان‌های این
خانواده سخن بگویند.

خاستگاه

زادگاه زبان‌های فین‌واوگری به درستی آشکار نیست. بیشتر، مرکز و شمال
روسیه و باختر کوه‌های اورال را در زمان هزاره سوم پیش از میلاد را خاستگاه این
زبان‌ها می‌انگارند. این نگره از اینجا برخاسته است که سه زبان اورالی از سه شاخه
گوناگون-موردوین، ماری و پِرمیک-در کناره میانه‌های رود ولگا جای‌گرفته‌اند. از
دیگرسو نام برخی گیاهان و جانوران در این زبان‌ها (نام‌هایی مانند صنوبر، کاج
سیبری، صنوبر سیبری، نارون سرخ و…) با این جای‌انگاری همخوانی دارند. دربازسازی
زبان نیافین‌واوگری وامواژه‌های بسیاری از زبان‌های هند و ایرانی به چشم می‌خورد.
پیشینه درونشد این واژگان شاید به زمان زیست قوم‌های ایرانی سکاها و سرمتی‌ها در
استپ‌های اوراسیا بازگردد.

از گواهی‌ها برمی‌اید که اسلاوها پس از کوچشان به سرزمین کنونی روسیه،
فین‌واوگری‌زبانان را از منطقه میان کوه‌های اورال تا دریای بالتیک را که
زیستگاهشان بوده تارانده‌اند. این را از پخش فرهنگ سفال‌ابزاری وابسته به دوره
پارینه‌سنگی برداشت کرده‌اند. این فرهنگ را که به ۴۲۰۰ تا ۲۰۰۰ (پیش از میلاد)
بازمی‌گردد را از آن توده‌های فین‌واوگری‌زبان می‌انگارند.

با اینکه کوشش شده‌است تا این خانواده زبانی را پیوسته به زبان‌های
هند و اروپایی بشناسانند، ولی اختلاف دستوری عمومی این زبان‌ها با زبان‌های
هندواروپایی این کوشش را نافرجام گذارده‌است.

دسته بندی

فین‌واوگری زیرشاخه‌ای از خانواده بزرگ زبان‌های اورالی است. خانواده
فین‌واوگری خود چنین دسته‌بندی می‌شود:

اوگری:

  • مجاری

    • مجاری

  • اوب-اوگری

    • خانتی

    • مانسی

فین و پِرمیک

  • پرمیک

    • کومی

    • کومی-پرمیاک

    • اودمورت

  • فین و وُلگایی

    • ماری

      • ماری

    • موردوینی

      • ارزیا

      • موکشا

    • زبان‌های فین‌وولگایی مرده با جایگاه ناآشکار

      • مریا

      • مشچریایی

      • مورومیایی

    • فین و سامیک

      • سامیک

        • سامیک باختری

          • سامی جنوبی

          • اومه سامی (نزدیک به نابودی)

          • لوله سامی

          • پیته‌آ سامی (نزدیک به نابودی)

          • سامی شمالی

        • سامیک خاوری

          • کمی سامی (مرده)

          • ایناری سامی

          • آککالا سامی (مرده)

          • کیلدین سامی

          • اسکولت سامی

          • تر سامی (نزدیک به نابودی)

      • بالتیک-فینی

        • استونیایی

        • فنلاندی

        • اینگریایی (نزدیک به نابودی)

        • کارلیایی

          • کارلیایی سره

          • لودی

          • اولونتس کارلیایی

        • استونیایی جنوبی

        • لیوونیایی (نزدیک به نابودی)

        • وپس

        • ووتیک


سنجش واژگان

فارسی

فنلاندی

استونیایی

سامی شمالی

ایناری سامی

ماری

کومی

خانتی

مجاری

بازسازی فین‌واوگری

دل

sydän, sydäm

süda, südam

šüm

śələm

səm

szív

*‎śiδä(-mɜ) / *śüδä(-mɜ)

دامنِ پوشاک

syli

süli

salla, sala

solla

šəl

syl

jöl

öl

*süle / *sile

سیاهرگ

suoni

soon

suotna, suona

suona

šön

sən

jan

ér

*sōne / *se̮ne

رفتن

mennä, men

minna, min

mannat

moonnađ

mije-

mun-

mən-

menni, megy

*mene-

ماهی

kala

kala

guolli, guoli

kyeli

kol

kul

hal

*kala

دست

käsi, käte

gen. käden, part. kättä

käsi, kät

gen. käe, part. kätt

giehta, gieđa

kieta

kit

ki

köt

kéz

*käte

چشم

silmä

silm

čalbmi, čalmmi

čalme

šinča

śin

sem

szem

*śilmä

یک

yksi, yhte

gen. yhden, part. yhtä

üks, üht

gen. ühe, part. üht(e)

okta, ovtta

ohta

ikte

ət’ik

ĭt

egy

*ykte

دو

kaksi, kahte

gen. kahden, part. kahta

kaks, kaht

gen. kahe, part. kaht(e)

guokte

kyeh´ti

kokət

kyk

kät

kettő/két

*kakta / *käktä

سه

kolme

kolm

golbma

kulma

kumət

kujim

koləm

három

*kolme / *kulme

یخ

jää

jää

jiekŋa, jieŋa

jiena

ij

ji

jöŋk

jég

*jäŋe

شپش

täi

täi

dihkki

tikke

tij

toj

tögtəm

tetű

*täje


شمارگان

شماره

فنلاندی

استونیایی

وورو

سامی شمالی

ایناری سامی

ارزیا

ماری چمنزاری

مانسی

مجاری

نیافین‌واوگری

۱

yksi

üks

ütś

okta

ohta

vejke

ikte

akva

egy

*ykte

۲

kaksi

kaks

katś

guokte

kyeh´ti

kavto

kokət

kityg

kettő

*kakte

۳

kolme

kolm

kolm

golbma

kulma

kolmo

kumət

hurum

három

*kolm-

۴

neljä

neli

nelli

njeallje

nelji

ńiľe

nələt

nila

négy

*neljä-

۵

viisi

viis

viiś

vihtta

vitta

veƭe

wizət

at

öt

*vit(t)e

۶

kuusi

kuus

kuuś

guhtta

kutta

koto

kuδət

hot

hat

*kut(t)e

۷

seitsemän

seitse

säidse

čieža

čiččam

śiśem

šəmət

sat

hét

N/A

۸

kahdeksan

kaheksa

katõsa

gávcci

käävci

kavkso

kandaš(e)

ńololov

nyolc

N/A

۹

yhdeksän

üheksa

ütesä

ovcci

oovce

vejkse

indeš(e)

ontolov

kilenc

N/A

۱۰

kymmenen

kümme

kümme

logi

love

kemeń

lu

lov

tíz

N/A

تحصیل در مجارستان – خاستگاه و ریشه زبان مجاری
به این مقاله تحصیلی امتیاز دهید

نویسنده مطلب: admin